Джуниор скилс

Билинни федеральнай судаарыстыбаннай уерэх стандарта о5о5о анаардас билиини эрэ биэрэри тута5ынан аа5ар. О5о оскуоланы бутэрэн тахсарыгар дэгиттэр сатабылы уонна уеруйэ5и инэриммит буолуохтаах.  Агрооскуола5а о5олор уунээйини ууннэриигэ, суеьуну керуугэ-харайыыга маннайгы уеруйэхтэри ылыахтаахтар. Биьиги оскуола5а о5олор «Растениеводство», «Животноводство» предметтэри уерэтэллэр. Оскуола5а 4 маастар улэлиир. Кинилэр салалталарынан сайын лаа5ырга араас о5уруот уунээйилэрин олордоллор, кереллер-харайаллар. Быйыл о5урсуу учугэйдик ууннэ. Биьиги оройуонна икки сыл анараа еттугэр «Юниор скилс» диэн идэ5э туьаайыылаах курэхтэьии аан бастаан ыытыллыбытаБыйыл сэтинньи 23 кунугэр Антоновка орто оскуолатыгар бу конкурс иккиьин ыытылынна. Манна «Агрономия» хайысха5а биьиги оскуолаттан Данилова Сардана уонна Рахимова Настя кытыннылар. Бу курэхтэьиигэ барыта 5 оскуола кытынна. Курэхтэьиини ус модульга арааран ыыттылар. Хас биирдии модуль устуу сорудахтаах.  Бастакы модуль «Томаты ыьыыга хаачыстыбаннай матырыйаалы быьаарыы уонна бэлэмнэммит буорга ыьыы» сорудахтара: 1– сиэмэни ыьыыга бэлэмнээьин, 2—буору бэлэмнээьин, 3—араскыта тахсыбыт сиэмэни ыьыы. Иккис модуль «Рассаданы бэлэмнээьин уонна олордуу» сорудахтара: 1– дьиэ уунээйитин ыарыыларын сэрэтии уонна охсуьуу, 2– дьиэ уунээйитин силиьин пикировкалааьын, 3—дьиэ уунээйитин буортулааччытын быьаарыы. уьус модуль «Томат аьын сортировкалааьын уонна харайыы». Курэхтэьии тумугунэн бастакы миэстэни Ньурбачаан оскуолата, иккиьи—Антоновка, усуьу Маалыкай оскуолата ылан грамоталарынан на5араадаланнылар.

Саха КВН

 Сэтинньи 28 кунугэр Ньурба куорат «Кыталык» култуура киинигэр оройуон оскуолаларын икки ардыгар Саха КВН курэ5э буолан ааста. Биьиги оскуолаттан Афанасьева Нюргуяна, Алексеева Ярослава, Петрова Милена, Абрамова Айта, Афанасьева Кристина, уонна Сивцева Юлианна хамаанда тэринэн киирэн, ситиьиилээхтик кыттан та5ыстылар. Кыргыттарбыт 4—6 кылаас о5олоро. Теье да атыттарга холоотоххо кыраларын иьин, олус учугэйдик кытыннылар. Барыта биэс туьумэхтээх курэхтэьии буолла: «Э5эрдэлэьии», «Биатлон», «Кэллэ куех экранна киинэ», «Лайк туьугар» видеоконкурс уонна «Дьиэтээ5и сору

дах». Уопсайа 12 оскуола кытынна. Уксулэрэ хаьыс да тегуллэрин кыттар уопуттаах хамаандалар. Курэхтэьии тумугунэн «Ыстапаан сиэннэрэ» (НСОШ №1) - 1 миэстэ, «Айыы о5олоро» (НСОШ №») - 2 миэстэ, «Ушей уолаттар» Чаппанда—3 миэстэ буоллулар. О5о тэрилтэтин салайааччыта Светлана Борисовна биьиги о5олорбутун хай5аата.

Оскуола тэттик солуннара.

      Бу ааспыт ыйга биьиги оскуолабытыгар араас хабааннаах тэрээьиннэр бэрт сэргэхтик буолан аастылар. Ону таьынан биьиги о5олорбут оройуонна буолар тэрээьиннэргэ эмиэ кехтеехтук кытталлар. Ол курдук муниципальнай олимпиадаларга бары предметтэргэ кытыннылар. 8 кылаас уерэнээччитэ Федоров Афоня биология олимпиадатыгар 2 миэстэни ылан (учуутал Антипина З.П.) барыбытын уертэ.  О5олор наука5а бастакы хардыы онороллоругар туьуламмыт «Инникигэ хардыы» конференция5а Алексеева Яра биьирэбили ылан, региональнай конференция5а кыттарга рекомендация ылла. Кинини уопуттаах учуутал Алексеева Л.С.бэлэмнээбитэ. Маны сэргэ оройуоннаа5ы култуура киинигэр олонхо5о аналлаах конференция буолан ааста. Манна Попова У.В.салайыытынан Семенова Алика уонна Яковлева Эвелина олонхолоон дьон биьирэбилин ыллылар. О5олорбут «Саха—КВН» курэххэ кыттан бэйэлэрин кердердулэр, элбэ5и билэн-керен та5ыстылар. Кинилэри о5о тэрилтэтин салайааччыта Николаева З.С. салайан илдьэ сырытта. Агрооскуолалар икки ардыларыгар «Джуниор скилс» диэн идэ5э туьаайыылаах курэх буолан ааста. Бу курэххэ биьиги о5олорбут эмиэ кытынналар. Сылын аайы ыытыллар «Мой первый урок» курэххэ биьиги оскуолаттан нуучча тылын учуутала Туприна Сардана Петровна кытынна. Биьиги оскуолабытыгар бэрт элбэх уопуттаах учууталлар улэлииллэр. Бэйэлэрэ ер кэмнэ муспут уопуттарын оройуон учууталларын кытта уллэстэллэр. Ол курдук Алексеева С.Е. «Работа со слабоуспевающими» диэн оройуоннаа5ы семинар ыытта. Оройуон араас оскуолаларыттан алын суьуех учууталлара кэлэн олус сэргээн бардылар. Биьиги оскуола методическай улэтинэн оройуонна экспериментальнай площадка буолар. Бу куннэргэ директоры уерэх чааьыгар солбуйааччы Федорова М.А. уонна Алексеева С.Е. оскуола бу улэтин республика5а баран сырдатан-билиьиннэрэн кэллилэр. Россия географическай обществотын ке5улээьининэн сылын аайы географическай диктант ыытыллар.  θребул кун диэбэккэ,  нэьилиэктэн элбэх киьи кэлэн  бэйэлэрин билиилэрин тургутан кердулэр.

Байанай алгыhа

Сэтинньи—байанай ыйа. Оттон сахалар былыр эргэнэ тыаттан бултаан, аьаан-таннан олорбут омуктар буолабыт. Ханнык саха сааскы, куьунну булду долгуйа кууппэт буолуо5ай? Биьиги а5аларбыт эмиэ онтон туора турбаттар. А5алар куннэринэн биьиги оскуола а5аларга аналлаах бэрт интэриэьинэй, сонун тэрээьини ыытта. А5аларбыт кэлэн бырааьынньыктаа5ы остуол тула олорон астына—дуоьуйа сэьэргэстилэр. О5олор кинилэргэ анаан булт сиэрин-туомун туьунан сыанка оонньоон кердердулэр. Салгыы а5аларга курэхтэьии буолла. Манна 5 а5а куен керустэ: Николаев Никифор Иванович, Сердюков Николай Николаевич, Яковлев Дьулустан Юрьевич, Васильев Анатолий Анатольевич уонна Амбросьев Василий Николаевич.  Кинилэр булка сыьыаннаах боппуруостарга эппиэттээтилэр, харахтарын симэн туран кунду туулээ5и таайдылар, кыыллар суолларын таайдылар, ох саа онорон сыал ытан курэхтэстилэр. Бутэьик туьумэ5инэн салгын бинтиэпкэтинэн сыал ытааьына буолла. Курэхпит кыайыылаа5ынан элбэх о5олоох ыал а5ата  Николаев Никифор Иванович буолла. Тэрийээччилэр элбэх а5а кэлбититтэн олус уердулэр. Салгыы да маннык тэрээьиннэр тиьигин быспакка ыытылла туруохтара.

 

 

С.С.Суулускэй 110 сааhын керсе

 Саха республикатын биллиилээх государственнай уоннаобщественнай деятелэ,уэрэх наркома С. С.Суулускэйскэй 1908 сыллаахха бала5ан ыйын 7 кунугэр Сулэ нэhилиэгин Нымылах алааhыгар тереебутэ.Ыал уьус, кыра о5ото Сэмэн, уерэх суолун тутуьан 1919 сыллаахха бастаан Сулэ сана аьыллыбыт оскуолатын боруогун атыллыыр. Онтон Булуутээ5и педагогическай техникумна уерэнэр. Кини бэйэтин улэтин 1928 сыллаахха Булуу куоратыгар ЫБСЛКС уокуруктаа5ы комитетын эдэр пионердар бюроларын председателинэн са5алаабыта. Итинтэн салгыы эмиэ Булуу куоракка уокуруктаа5ы исполком полит-сырдатыыга отделын сэбиэдиссэйинэн улэлээбитэ. Кини 1933 сыллаахха Герцен аатынан Ленинградтаа5ы Государственнай педагогическай институт историко-филосовскай отделениятын бутэрбитэ. Ити уерэ5эр эбии 1946 сыллаахха Москва5а БСК(б) П КК иьинэн урдуку партийнай оскуоланы бутэрбитэ. Кини бэйэтин тустаах улэтин саха норуотун уорэ5ириитин сайыннарыыга биэрбитэ. Ол курдук, 2 сыл Дьокуускай куорат педагогическай рабфагын директорынан, БСК (б) Побкомун оскуола5а уонна наука5а отделынинструкторынан, 1936-37 сылларгаманнай Саха АССР норуотун уерэ5ириитин наркомун солбуйааччынан, салгыы Саха АССР норуотун уерэ5ириитин народнай комиссарынан улэлээбитэ. Сэрии сылларыгар Саха АССР Народнай комиссариатын Советын иьинэн искусство уонна кинофикация дьыалатын управляющайынан 1944 сыл бала5ан ыйыгар диэри улэлээбитэ. 1946 сыл бутэьигиттэн 1950 сылолунньутугардиэри Саха АССР уерэ5ин министринэн улэлээбитэ

Сэмэн Сэмэнэбис Суулускэй Саха сиригэр норуот уорэ5ириитин сайыннарыыга улахан кылааты киллэрбитэ. Кини республика5а сана оскуолалары туттарыыга киэн далааьыннаахтык улэлээбитэ, уорэх-иитии улэтин урдукта ьымна таьаарбыта, эдэр дьону дойду киин куораттарыгар учуутал идэтигэр уорэттэрбитэ, сэрии тулаайахтарыгар анаан интернаттары астарбыта. Ити кэмнэ нуучча тылын уорэтиини сорунуулаахтык тупсарыыга бол5омто ууруллубута.

С.С.Суулускэйаатынан Сулэ орто оскуолатыгар алтынньы 31 кунугэр С.С.Суулускэй 110 сааhыгар аналлаах оройуоннаа5ы научно-практическай  конференция «Суулускэй аа5ыылара» буолан ааста. Алын,урдуку суhуэх уэрэнээчилэрэ,эдэр уонна опыттаах учууталлар кэлэн кыттыыны ыллылар.

Конференция «Ийэ тыл» литературнай тумсуу уолаттарын «Утуэ киhи аата елбеедуйбэт» Сулэ нэhилиэгин библиотекара Николаева М.М. С. С.Суулускэйгэ анаан суруйбут хоhоонун аа5ыыларынан са5аланна.

Барыта3 секция улэлээтэ: 1 секция – «Образование как социальный институт» 14 учуутал и 5 уэрэнээччи, 2 секция –  «Культура и история родного края как факторы развития у школьников ценностного отношения к малой родине.» 11 учуутал, 11 уэрэнээччи,3 секция – «Пути взаимодействия социума и школы в привлечении подрастающего поколения к сельскому хозяйству. 1 учуутал и 6 уэрэнээччи кыттыыны ыллылар,ону таhынан кэтэхтэн 26 улэ киирдэ.Экспертэринэн улэлээтилэр Спиридонова У.Е.-Ньурба оройуонун үөрэҕириитин методическай киинин салайааччыта, Кузьмина М.Г.-Ньурба оройуонун кэтээн керуу уонна уэрэх садыытын киинин салайааччыта , Захарова А.Н.-иитии уонна эбии уэрэхтээhин отделынспециалиhа, Тобонов И.Г. Сулэ ортооскуолатын дириэктэрэ,Григорьев Ю.А.- Сулэ орто оскуолатын производственнай улэ5э дириэктэр солбуйааччыта, Федорова М.А.- Сулэ орто оскуолатын уэрэх чаагар дириэктэр солбуйааччыта,Николаева Н.В. история учууталларын оройуоннаа5ы методическэй холбоhуктарын салайааччыта,Петрова М.М. Ньурба 2№ оскуола НМ улэ5э дириэктэри солбуйааччыта, Васильева А.В. биология учууталларын оройуоннаа5ы методическэй холбоhуктарын салайааччыта.

Учууталлар, уэрэнээччилэр араас тиэмэлэринэн кэлэн кехтээх кыттыыны ыллылар, уэрэнээччилэр чинчийэр улэнэн утумнаахтык дьарыктанар таhымнара сылтан сыл урдээн,араас интириэhинэй чинчийэр улэлэр элбээн иhэллэрэ киhини уэрдэр. Учууталлар араас ньымалары, методиканы туттан улэлиир опыттарын атастастылар,.Уэрэнээччилэр бэйэлэрин тереебут нэьилиэктэрин историятын,пааматынньыктары уйэтитиигэ, ытыктанар биллэр дьоннорун туьунан кэпсии сырдата кэлбиттэрэ кэрэхсэбиллээх, о5ону тереебут дойдутугар бэриниилээх буоларга уерэтэр.

Бу ыытыллыбыт конференцияттан хас биирдии кыттааччы сана санаалары, элбэх идеялары бэйэтигэр инэриннэ5э, инники улэтигэр теhуу куус буолуо диэн эрэнэбит.

Бары конференция кыттыылаахтарыгар, Ньурба уэрэ5ириитин салалтатын улэhиттэригэр Сулэ ортооскуолатын коллективын

аатыттан бар5а махталбытын тириэрдэбит. Улэ5итигэр,уэрэххитигэр урдук ситиhиилэри, чэгиэн-чэбдик доруобуйаны ба5арабыт.

                                                                                                                                    С.С.Суулускэй Сулэ орто оскуолатын уэрэх

чааhыгар дириэктэри солбуйааччы Федорова М.А

Алтынньы 30 кунугэр «Ньурба эрэлэ» о5о хамсааьынын иьинэн улэлиир баьаатайдар этэрээттэрэ кэлэн оскуола5а керсуьуу тэрийдилэр. Икки сыл тухары этэрээккэ сылдьан туох—ханнык сатабылга уерэммиттэрин кэпсээтилэр, 8 туьаайыынан о5олору станцияларынан оонньоттулар. Биьиги о5олорбут сытыы-хотуу лидер о5олортон элбэххэ уерэннилэр, бэйэлэрин сатабылларын, билиилэрин эмиэ  кердердулэр. Бу кун олус  сэргэхтик, интэриэьинэйдик ааста. Бары уерэн-кетен, ессе да инники еттугэр керсуьуехпут диэн тар5астылар

Алтынньы ый 26 кунугэр биьиги оскуола5а Экономика уонна менеджмент Илин Сибиирдээ5и Федеральнай институттан ыалдьыттар кэлэн, бэрт интэриэьинэй, сэргэх керсуьуу буолан ааста. Кэпсэтиини са5алаата  юриспруденция кафедратын доцена Васильев Василий Николаевич. Кини институкка ханнык идэлэргэ  бэлэмнииллэрин, ханнык тургутуктары ааьыахтаахтарын уонна уерэххэ киирии алын кээмэйин туьунан кэпсээтэ. Салгыы билинни кэмнэ ордук ханнык идэлээх улэьиттэр наадаларын, онно ханнык уерэх тэрилтэлэрэ бэлэмнииллэрин туьунан кэпсээтилэр. Биьиги о5олорбут интэриэьиргээбит боппуруостарыгар септеех толору хоруйу ылан астынан тар5астылар. Хомойуох иьин, билинни о5олор оскуоланы бутэриэхтэригэр диэри туох идэлээх улэьит буолуохтарын толору кыайан быьаарымматтар. Ол иьин оскуола5а идэ5э туьаайыылаах тэрээьиннэр тиьигинбыспакка ыытыллаллар. Маннык керсуьуулэр о5олор бэйэлэригэр септеех идэни талалларыгар, инники олохторун былааннаналларыгар улахан кемелеехтер. Онон маннык хабааннаах тэрээьиннэр инникитин ессе да ыытылла туруохтара.

       Алтынньы ыйын 20 кунугэр С.С.Суулускэй аатынан Сулэ орто оскуолатыгар маннайгы кылаастар уерэнээччи буолбут сурэхтэниилэрин тэрээьинэ буолан ааста. Кылаас салайааччыта Николаева Елена Ивановна бастаан о5олорун э5эрдэлээтэ. Онтон маннайгы кылаас уерэнээччилэрэ хомо5ой хоьооннорун эттилэр. Уруок наьаа интэриэьинэйдик ааста. Аныгылыы технологияны туьанан о5олор дуоска5а араас интэриэьинэй сорудахтары толордулар, наьаа сэргэх, кехтеех эбиттэр. Елена Ивановна5а иккис уонна уьус, тердус  уонна бэьис кылаас о5олоро теьуу куус буоллулар.

     Дириэктэри уерэтэр улэ5э солбуйааччы Федорова Мария Афанасьевна туоьу сурук туттартаата. Кырачаан уерэнээччилэрбит долгуйан туран, анда5ар тылларын эттилэр. Тереппуттэр ааттарыттан Октябрина Валерьевна о5олорго анаан э5эрдэ тылын эттэ. Бугунну уеруулээх тэрээьин минньигэс туордунан тумуктэн.  Ба5арыа5ын кырачаан уерэнээччилэрбитигэр уерэхтэригэр урдук ситиьиилэри.

                                           А5ам саастаахтар декадалара.

Кырдьа5ас саастаах дьон общество сайдыытыгар киллэрбит кылааттарын убаастаан,  махталы биллэрэн, алтынньы ый 1 кунугэр биьиги дойдубут урдунэн а5ам саастаахтар куннэрэ ыытыллар. Биьиги оскуола онтон туора турбат. Сылын аайы угэс курдук 5—11 кылаас о5олоро кырдьа5ас дьонно баран кемелеьеллер: мас хайыталлар, саьаанныыллар уонна да араас кемену онороллор. Сорохтор э5эрдэ кэнсиэрдээх, сэмэй бэлэхтээх баран, дьиэ5э олорор кырдьа5астары сэргэхситэн кэлэллэр. 

Маннык тэрээьиннэр улахан иитэр суолталаахтар. О5олор а5ам саастаахдьонно убаастабыллаахтык сыьыаннаьар буолаллар. Биьиги ебугэлэрбит «Кырдьа5аьы хааьахха сугэ сылдьан субэлэт» диэн ес хоьооннорун умнубаппыт.

  

«Култуура - быстыспат ситим»

             Ханнык ба5арар омук бэйэтин  төрүт  культуратыгар тирэ5ирэн  омук быһыытынан сайдар. Биһиги сахалар олус киэң историялаах, туспа итэ5эллээх, үгэстэрдээх, сиэрдээх-майгылаах кырдьа5ас, муудараай норуот буолабыт. Төрөөбүт норуотун культуратын, үгэстэрин билбэт киһи майгыта-сигилитэ түктэри тугу да аанньа ахтыбат, дьон-сэргэ сүөргүлүүр, киэр хайыһар киһитэ буолар.

        Алтынньы 19 кунугэр Сулэ нэьилиэгин «Айыы – Тайбыт»  култуура киинигэр олус интэриэьинэй «Култуура - быстыспат ситим» диэн оройуоннаа5ы култуура холбоhуктара Десанынан кэлэн 5-9 кылаас уерэнээччилэригэр  керсуьуу ыытан  бардылар. Манна Ньурба оройуонун музейын дириэктэрэ Виктор Борисович Борисов «Туос иhит кистэлэнэ» диэн интерактивнай быыстапканы кордордо. Араас омуктарга туос иhит хайдах быhыылаа5ын, туох аналлаа5ын сиhилии кэпсээтэ.

         Уран тарбахтаах иистэнньэн Светлана Николаевна Назарова туос иhит сииктэрин билиhиннэрдэ уонна маастар кылаас ыытта.  О5олор бэрт кохтоохтук кытыннылар, хабар5алыы сииги тигэргэ уонна быаны (ситиини) хатарга уорэннилэр. Ордук 9 кылаас уерэнээччитэ Рахимова Настя илиитэ имигэьинэн, тургэнник туттарынан-хаптарынан туоьу тигиигэ сатабылын кердерде, инникитин бу иис керунунэн дьарыктанарыгар маастар субэтин ылла.

           Маны таhынан улуустаа5ы киин библиотека улэьитэ Рея Васильева о5о биhигин, кинини куьа5ан тыынтан кемускуур аналлаах харысхаллар тустарынан бэрт сэргэхтик кэпсээтэ.

           Маннык   тэрээьиннэр ыытыллаллара саха о5ото бэйэтин норуотун култууратын сурэ5эр-быарыгар чугастык тута сылдьарыгар теьуу куус буолара саарба5а суох. Онон ебүгэлэрбит үтүө үгэстэрин сөргүтэр, норуоттарын таптыыр, киэн туттар, туһэн биэрбэт, куһа5антан киэр турар дьону иитэр сорук туруорунуохтаахпыт.

 

 

 

Антипина З.П.- дириэктэри иитэр улэ5э солбуйааччы.